CIVIS

Η Ενημέρωση μέσω των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης: Ειδήσεις και Δημόσια Ζητήματα στην Εποχή των Πλατφορμών

Informed via Social Media: News and Public Affairs in the Platform Age Blended Intensive Program (BIP) CIVIS

Το ΠΜΣ «Δημοσιογραφία και Νέα Μέσα» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με τα αντίστοιχα τμήματα Επικοινωνίας και ΜΜΕ των ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων που συμμετέχουν στο δίκτυο CIVIS, συνδιοργανώνουν και συμμετέχουν στο αναγνωρισμένο ακαδημαϊκό μάθημα μικτής κινητικότητας.

Φιλοσοφία και Στόχοι του Μαθήματος

Το μάθημα διερευνά ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της ψηφιακής εποχής: Από πού προέρχονται πραγματικά οι ειδήσεις που καταναλώνουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;

Αν και οι πλατφόρμες συνδέονται συχνά στο μυαλό του κοινού με τους «επιδραστικούς» (influencers)και τους αυτόνομους ψηφιακούς δημιουργούς, το περιεχόμενο που αφορά τις ειδήσεις και τις δημόσιες υποθέσεις διαμορφώνεται από ένα πολύ ευρύτερο και πιο σύνθετο φάσμα φορέων. Σε αυτό περιλαμβάνονται παραδοσιακοί ειδησεογραφικοί οργανισμοί, αναδυόμενα ψηφιακά μέσα (digital-native media) και εξειδικευμένοι παραγωγοί περιεχομένου ανά πλατφόρμα.

Το πρόγραμμα καλεί τους φοιτητές να διερευνήσουν κριτικά:

• Ποιος ενημερώνει τους πολίτες στο διαδίκτυο;
• Ποιος κατέχει, ελέγχει και χρηματοδοτεί αυτές τις ψηφιακές πηγές;
• Ποιες είναι οι επιπτώσεις αυτής της δομής για τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης, τη σταθερότητα της δημοκρατίας και την ποιότητα του δημόσιου διαλόγου;

Μεθοδολογία

Δουλεύοντας σε διεθνείς, μικτές ομάδες με συμφοιτητές τους από το Σάλτσμπουργκ, την Αθήνα και τη Ρώμη, οι συμμετέχοντες θα εντοπίσουν τους λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ασκούν τη μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση της επικαιρότητας στις χώρες τους. Στη συνέχεια, θα τους συγκρίνουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο και θα αναλύσουν τις δομές ιδιοκτησίας και ελέγχου τους, επιστρατεύοντας εργαλεία ανοιχτών δεδομένων (open data) και σύγχρονες ερευνητικές μεθόδους.

Μαθησιακά Αποτελέσματα

Το μάθημα «Informed via Social Media» έχει ως στόχο να εφοδιάσει τους φοιτητές με τις εννοιολογικές, αναλυτικές και μεθοδολογικές ικανότητες που απαιτούνται για την αποκωδικοποίηση του σύγχρονου επικοινωνιακού περιβάλλοντος.

Με την ολοκλήρωση του προγράμματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να επιδεικνύουν:

Γνώσεις

• Κατανόηση του Πεδίου: Να εξηγούν τις τρέχουσες επιστημονικές και θεσμικές συζητήσεις σχετικά με την πλατφορμοποίηση (platformization), την ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης και τον πληροφοριακό πλουραλισμό στην Ευρώπη.
• Τυπολογία Φορέων: Να προσδιορίζουν και να κατηγοριοποιούν τους κύριους τύπους δρώντων (παραδοσιακοί οργανισμοί, influencers, υβριδικοί δημιουργοί) που παράγουν και διανέμουν ειδήσεις στα social media.

Δεξιότητες

• Εμπειρική Έρευνα: Να συλλέγουν και να ερμηνεύουν δεδομένα σχετικά με τους παρόχους ειδήσεων, αξιοποιώντας διεθνείς έγκυρες πηγές και βάσεις δεδομένων, όπως το Digital News Report (Reuters Institute) και το Euromedia Ownership Monitor.
• Συγκριτική Ανάλυση: Να συγκρίνουν τα δομικά χαρακτηριστικά των εθνικών συστημάτων μέσων ενημέρωσης, αναγνωρίζοντας ομοιότητες και αποκλίσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Ψηφιακή Συνεργασία: Να συνεργάζονται αποτελεσματικά σε διακρατικές ομάδες χρησιμοποιώντας ψηφιακά περιβάλλοντα εργασίας για την έρευνα, τη διαχείριση έργου και την οπτικοποίηση δεδομένων.

Ικανότητες

• Κριτικός Αναστοχασμός: Να αξιολογούν κριτικά τις δημοκρατικές και ηθικές επιπτώσεις της ροής των πληροφοριών και της αλγοριθμικής διαμεσολάβησης στο διαδίκτυο.
• Στρατηγική Επικοινωνία: Να παρουσιάζουν και να επικοινωνούν τα ερευνητικά τους ευρήματα με σαφήνεια, προσαρμόζοντας τον λόγο τους τόσο σε ακαδημαϊκό όσο και σε ευρύτερο, μη εξειδικευμένο κοινό.
• Διαπολιτισμική Ετοιμότητα: Να εργάζονται παραγωγικά σε περιβάλλοντα με γλωσσική, πολιτισμική και επιστημονική ποικιλομορφία.

Πρακτικές Λεπτομέρειες & Δομή

Χρονοδιάγραμμα & Εκπαιδευτικές Ενότητες

Φάση Α: Εικονικό Μέρος (Virtual Component)

• Διάρκεια: 4 Μαρτίου 2027 έως 22 Απριλίου 2027
• Ωράριο Συνεδριών: Κάθε Πέμπτη, 16:00 - 19:00 (Ώρα Ελλάδος / EET)
• Δομή: Οι σύντομες επιστημονικές εισηγήσεις των καθηγητών ακολουθούνται από διαδραστική ομαδική εργασία (learning-by-doing) πάνω σε πραγματικές μελέτες περίπτωσης.

Πρόγραμμα Ψηφιακών Συναντήσεων:

1. 4 Μαρτίου 2027:Εισαγωγή και επισκόπηση των συστημάτων ΜΜΕ στην ΕΕ και την Αυστρία | Tales Tomaz, Στέλιος Παπαθανασόπουλος, Christian Ruggiero.
2. 11 Μαρτίου 2027:Η επικοινωνία στην ψηφιακή εποχή: Η περίπτωση της Ελλάδας | Στέλιος Παπαθανασόπουλος, Λίζα Τσαλίκη.
3. 18 Μαρτίου 2027:Ιδιοκτησιακά καθεστώτα στα παραδοσιακά και μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Αικατερίνη Σταυριανέα.
4. 8 Απριλίου 2027:Το θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ για την ελευθερία των μέσων (EMFA) και η ευθύνη των ψηφιακών διαμεσολαβητών | Μαρία Ρομάνα Αλέγκρι.
5. 15 Απριλίου 2027:Συγκέντρωση ιδιοκτησίας, πολιτική επιρροή και έλεγχος στο ιταλικό μιντιακό σύστημα | Christian Ruggiero, Mauro Bomba.
6. 22 Απριλίου 2027:Κύρια διδάγματα και επιχειρησιακή προετοιμασία για την κινητικότητα στο Σάλτσμπουργκ | Tales Tomaz, Στέλιος Παπαθανασόπουλος, Christian Ruggiero.

Φάση Β: Φυσική Κινητικότητα (Physical Mobility)

• Διάρκεια: Δευτέρα 10 Μαΐου 2027 έως Παρασκευή 14 Μαΐου 2027
• Τοποθεσία: Πανεπιστήμιο του Σάλτσμπουργκ, Αυστρία
• Περιγραφή: Αποτελεί το επιστέγασμα και την ολοκλήρωση της εικονικής προετοιμασίας. Οι φοιτητές μεταφέρουν την έρευνά τους στο πεδίο, συνδέοντας την ακαδημαϊκή θεωρία με την επαγγελματική δημοσιογραφική πράξη.

Κύριες Δραστηριότητες στο Σάλτσμπουργκ:

• Study Visits: Εκπαιδευτικές επισκέψεις στα newsrooms μεγάλων ειδησεογραφικών οργανισμών (όπως ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας ORF Salzburg και η εφημερίδα Salzburger Nachrichten). Στόχος είναι η απευθείας παρατήρηση του τρόπου με τον οποίο τα παραδοσιακά ΜΜΕ παράγουν περιεχόμενο για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και διαχειρίζονται την πίεση των αλγορίθμων.
• Field Debates: Συζητήσεις με επαγγελματίες δημοσιογράφους γύρω από τη δημοσιογραφική αυτονομία, την αλγοριθμική διανομή και τους νέους τρόπους εμπλοκής του κοινού (audience engagement).
• Research Pitches: Προφορική παρουσίαση (διάρκειας 10 λεπτών) των διακρατικών συνόλων δεδομένων και των οπτικοποιήσεων που δημιούργησαν οι ομάδες, με λήψη ανατροφοδότησης (feedback) από ομότιμους και ειδικούς του κλάδου.
• Round Table: Κλείσιμο του προγράμματος με στρογγυλή τράπεζα για τη σύνθεση των συμπερασμάτων γύρω από την ιδιοκτησία, την ισχύ των πλατφορμών και τον πλουραλισμό στη σύγχρονη ψηφιακή δημόσια σφαίρα.

Αξιολόγηση & Κριτήρια Επιλογής

Μοντέλο Αξιολόγησης

Το σύστημα βαθμολόγησης εστιάζει στη συνεργασία, την πρακτική εφαρμογή και τη διαμορφωτική ανατροφοδότηση (formative feedback), αποφεύγοντας τις παραδοσιακές, μακροσκελείς γραπτές εργασίες.

• 70% Ομαδικό Project (Group Work): Κάθε διεθνής ομάδα θα παραδώσει ένα συγκριτικό σύνολο δεδομένων. Αυτό περιλαμβάνει τη χαρτογράφηση των λογαριασμών ειδήσεων, την καταγραφή των στοιχείων ιδιοκτησίας βάσει του διεθνούς προτύπου BODS v0.3 (Beneficial Ownership Data Standard) και την οπτικοποίηση των δικτύων με εξειδικευμένα εργαλεία (π.χ. Flourish, Gephi), καθώς και τη δεκάλεπτη παρουσίασή του στο Σάλτσμπουργκ.
• 30% Ενεργός Συμμετοχή & Peer Assessment: Αξιολόγηση της συνεισφοράς στις online συνεδρίες, στις ομαδικές συζητήσεις και στις ασκήσεις κριτικού αναστοχασμού καθ' όλη τη διάρκεια του BIP.

Κριτήρια Αξιολόγησης των Εργασιών

1. Ακρίβεια και Ποιότητα της Έρευνας: Μεθοδολογική ορθότητα στη συλλογή δεδομένων και στη χαρτογράφηση του ιδιοκτησιακού ελέγχου.
2. Συγκριτική και Κριτική Ματιά: Ικανότητα εντοπισμού ευρύτερων ευρωπαϊκών τάσεων και κριτικής ανάλυσης εννοιών όπως η πλατφορμοποίηση.
3. Σαφήνεια Επικοινωνίας: Αισθητική, δομή και προσβασιμότητα των οπτικοποιήσεων δεδομένων και της προφορικής επιχειρηματολογίας.
4. Διακρατική Συνεργασία: Αποτελεσματική λειτουργία εντός της ομάδας και εποικοδομητική αλληλεπίδραση με τους διεθνείς συναδέλφους.

Το Διδακτικό Προσωπικό (Faculty)

• Tales Tomaz (Πανεπιστήμιο του Σάλτσμπουργκ): Επίκουρος Καθηγητής Επικοινωνίας και συντονιστής του Euromedia Ownership Monitor (EurOMo). Ειδικεύεται στην ιδιοκτησία των μέσων, τη διακυβέρνηση πλατφορμών και την ψηφιακή δημοκρατία.
• Στέλιος Παπαθανασόπουλος (ΕΚΠΑ): Καθηγητής Πολιτικής και Οργάνωσης των Μέσων Ενημέρωσης. Διεθνώς αναγνωρισμένος για το έργο του στα ευρωπαϊκά συστήματα ΜΜΕ, τη δημοσιογραφία και την πολιτική των μέσων στην εποχή των πλατφορμών.
• Λίζα Τσαλίκη (ΕΚΠΑ): Καθηγήτρια και Πρόεδρος του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ. Ειδικεύεται στις σπουδές Διαδικτύου, την ψηφιακή κουλτούρα και την πολιτική στην Κοινωνία της Πληροφορίας.
• Christian Ruggiero (Πανεπιστήμιο Sapienza Ρώμης): Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνιολογίας των Πολιτιστικών και Επικοινωνιακών Διαδικασιών. Εστιάζει στις δημοσιογραφικές σπουδές, την πολιτική επικοινωνία και τα υβριδικά συστήματα μέσων.
• Maria Romana Allegri (Πανεπιστήμιο Sapienza Ρώμης): Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Δημοσίου Δικαίου και Δικαίου της Πληροφορίας. Ερευνά τη νομική ρύθμιση των social media, την παραπληροφόρηση και τα ψηφιακά δικαιώματα.
• Αικατερίνη Σταυριανέα (ΕΚΠΑ): Επίκουρη Καθηγήτρια Διαφημιστικής Επικοινωνίας και Μάρκετινγκ, με εξειδίκευση στα ψηφιακά μέσα, τη συμπεριφορά του καταναλωτή και τη στρατηγική επικοινωνία.
• Mauro Bomba (Πανεπιστήμιο Sapienza Ρώμης): Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, με ερευνητικό αντικείμενο την ψηφιακή δημοσιογραφία, την πλατφορμοποίηση και το fact-checking.

Στοιχεία Επικοινωνίας

Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος & Συντονιστής Προγράμματος:

Tales Tomaz

Πανεπιστήμιο Paris Lodron του Σάλτσμπουργκ

✉️ Email επικοινωνίας: tales.tomaz@plus.ac.at

Γενικές πληροφορίες για το μάθημα:

Εντατικό πρόγραμμα μεικτής μάθησης

Αυτό το μάθημα του CIVIS αποτελεί ένα Εντατικό Πρόγραμμα Μεικτής Μάθησης (Blended Intensive Programme (BIP): μια νέα μορφή κινητικότητας Erasmus+ που συνδυάζει τη διαδικτυακή διδασκαλία με ένα σύντομο ταξίδι σε άλλο πανεπιστημιακό campus.

Λεπτομέρειες για το CIVIS  δείτε εδώ  (https://www.media.uoa.gr/anakoinoseis_kai_ekdiloseis/proboli_anakoinosis/civis_neos_kyklos_aitiseon_gia_mathimata_bips_2026_eykairies_symmetochis_foititon_toy_ekpa_stis_nees_ekpaideytikes_draseis_toy_civis) και εδώ (https://civis-agora.widening.eu/bip)